Bu aralar dijital pazarlama adına dersler alıp okumalar yapıyorum. Konu Google arama algoritmasının nasıl çalıştığına gelince çok ilginç bir veri öğrendim: Şu anda Amerika’da Google aramalarının %25’i “voice search” dediğimiz sesli arama olarak yapılıyormuş. Rakam bana çok yüksek geldi, hele de telefondaki yapay zekayla hiç sesli konuşmayan biri olarak. Amerika’daki bilgi doğru, zaten Google’ın kendi açıkladığı veriler. Dünya üzerinde de oranın hemen hemen aynı olduğu düşünülüyor; özellikle Hindistan gibi ülkelerde bu oran %50’lerde falan.
Yaklaşık 20 yıldır aktif bir Facebook kullanıcısıyım. Anavatanım olan Türkiye’de halkın eğitim seviyesi düşüktü. Hatta önceleri okuryazarlık oranını artırmak üzere kampanyalar yapıldığını hatırlıyorum. Çok fazla insan sadece ilkokul okumuştu ve yıllarca eğitimle veya okuryazarlıkla alakalı hiçbir aktiviteleri olmamıştı. Çok ilginç bir şekilde Facebook, sonradan çıkan diğer sosyal medya platformlarına göre halkın bu eğitim seviyesi düşük kesiminde çok yaygınlaştı. İlkokul mezunu bu insanlar ilk başlarda Facebook’ta paylaşımlar yapamıyor, yazılar yazamıyorlardı çünkü günlük hayatlarında yazma gereği duyacak aktiviteleri yoktu. Sonraları okudukları yorumlara cevaplar vermeye başladılar. Aman Allah’ım, ne yazılar çıkmaya başladı ortaya! Her harften sonra bir nokta koyanlar, kelimeleri kendi şivelerinde yazmaya çalışanlar, neler neler… Fakat gel zaman git zaman, insanlar okudukça ve yazmaya devam ettikçe okuryazarlık seviyelerinde müthiş gelişmeler oldu; daha düzgün ve anlamlı cümleler kurmaya başladılar. Ben de bu gelişimi izleyen ve takip eden biri olarak Facebook’un insanlığa yaptığı bu hizmete hayran kalmıştım. Dünya çapında bir okuryazarlık seferberliği gibiydi.
Şimdi gelelim bana bu yazıyı yazdıran saike… Sesli arama özelliği (tabii beraberinde sesli mesaj yazma gibi diğer araçlar), sosyal medyayı tamamen konuşarak kullanabilmeyi mümkün kılıyor. Acaba diyorum, insanlar okuryazarlık konusundaki kazanımlarını kaybederler mi? Veya Facebook’un sağladığı o kendini geliştirme imkânı ortadan kalkar mı? İlk paragrafta Hindistan’da sesli arama kullanımının %50’lerde olduğundan bahsetmiştim. Bunun ana sebebi, oralarda okuryazarlık oranlarının çok düşük olması; yani insanlar okumak yerine konuşmayı tercih ediyor. Sanırım bu durum, benim endişemi teyit eder mahiyette.